نویسندهدر دورههایی زندگی میکنیم که تغییرات ژئوپولیتیکی، اقتصادی و مالی با سرعتی بیسابقه در حال رخ دادنهستند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند جهان وارد مرحلهای از یک چرخه بزرگ شده است؛ دورهای که در آن نظمهای اقتصادی و سیاسی قدیمی تضعیف میشوند و نظمهای جدید شکل میگیرند.
اما پرسش مهم این است:
این تحولات برای سرمایهگذاران چه معنایی دارد؟
برای پاسخ به این سؤال باید از سطح اخبار روزمره فراتر برویم و به مکانیزمهای بنیادینی نگاه کنیم که بازارها را در طول تاریخ حرکت دادهاند.
چهار نیروی اصلی که همه بازارها را حرکت میدهند
هر سرمایهگذاری در نهایت یک معامله ساده است: پرداخت پول امروز در برابر دریافت پول در آینده. ارزش این معامله به چهار عامل کلیدی بستگی دارد:
- رشد اقتصادی
- تورم
- صرف ریسک
- نرخ تنزیل (نرخ بهره)
اگر بدانیم این چهار متغیر به کدام سمت حرکت میکنند، میتوانیم جهت احتمالی بازارها را نیز پیشبینی کنیم.
- رشد بالاتر از انتظار ← معمولاً به نفع سهام
- تورم بالاتر از انتظار ← معمولاً به ضرر اوراق قرضه
- کاهش نرخ بهره ← افزایش ارزش داراییها
- افزایش ریسک سیستماتیک ← افزایش صرف ریسک و فشار بر بازارها
سرمایهگذاری حرفهای یعنی درک ارتباط این متغیرها با یکدیگر و ساخت پرتفویی که در برابر سناریوهای مختلف مقاوم باشد.
نقش دولتها و بانکهای مرکزی در در شکلدهی چرخهها
چرخههای اقتصادی بدون مداخله دولتها شکل نمیگیرند.
- دولتها از طریق مالیات و هزینهکرد جریان پول را هدایت میکنند.
- بانکهای مرکزی با خلق پول و اعتبار، حجم نقدینگی و نرخ بهره را کنترل میکنند.
زمانی که رشد و تورم پایین است، بانکهای مرکزی پول بیشتری خلق میکنند. این کار ابتدا باعث رونق میشود، اما در بلندمدت میتواند تورم و حبابهای دارایی ایجاد کند.
برعکس، زمانی که سیاستهای انقباضی اعمال میشود، رشد و تورم کاهش مییابد و بازارها تحت فشار قرار میگیرند.
این رفتوبرگشتها همان چیزی است که چرخه بزرگ بدهی و بازار سرمایه را شکل میدهد.
چرخه بزرگ سرمایهگذاری چگونه کار میکند؟
در دورههای رونق:
- بدهی افزایش مییابد
- قیمت داراییهای مالی رشد میکند
- مردم احساس ثروتمندتر بودن میکنند
- نرخ بهره کاهش مییابد
- ریسکها نادیده گرفته میشوند
اما به مرور زمان حجم تعهدات مالی از ثروت واقعی پیشی میگیرد. وعدههای پرداخت آینده بیش از توان اقتصاد میشود.
در این نقطه، چرخه معکوس میشود:
- بحران بدهی
- سقوط بازارها
- چاپ پول گسترده
- کاهش ارزش واقعی پول
- انتقال ثروت از داراییهای مالی به داراییهای واقعی
این الگو در طول تاریخ بارها و بارها تکرار شده است.
یک نگاه تاریخی: وقتی بازارها تعطیل و سرمایهها نابود شدند
بسیاری از سرمایهگذاران فقط به چند دههی اخیر نگاه میکنند؛ مثلاً از ۱۹۸۰ به اینسو. اما اگر به ابتدای قرن بیستم برگردیم، تصویر کاملاً متفاوتی میبینیم.
تعطیلی بازارهای سهام در بحرانهای بزرگ
در دورههایی مانند جنگ جهانی اول، جنگ جهانی دوم و برخی بحرانهای ژئوپلیتیکی، نه تنها بازدهها بد بودهاند، بلکه خود بازارها هم تعطیل شدهاند.
این نمودار نشان میدهد که در بخشهای بزرگی از اقتصاد جهانی، سرمایهگذار حتی امکان معامله هم نداشته است. بنابراین ریسک واقعی فقط «نوسان» قیمت نیست؛ گاهی در دسترس نبودن بازار هم خودش ریسک است.
چرا نگاه کوتاهمدت گمراهکننده است؟
بسیاری از سرمایهگذاران تاریخ را فقط از دهههای اخیر بررسی میکنند. اما اگر فقط به بازدههای آمریکا و بریتانیا پس از جنگ جهانی دوم نگاه کنیم، تصویر بسیار خوشبینانهای خواهیم داشت.
واقعیت تاریخی بسیار متفاوت است.
در فاصله 1900 تا 1945:
- در اکثر قدرتهای بزرگ، ثروت سرمایهگذاران تقریباً نابود شد.
- جنگها، مصادره اموال، کنترل سرمایه و مالیاتهای سنگین رایج بود.
- بازارهای مالی در برخی کشورها برای سالها تعطیل شدند.
حتی کشورهایی که امروز توسعهیافته محسوب میشوند، دورههایی از تخریب کامل سرمایه را تجربه کردهاند.
این اتفاقات استثنا نیستند؛ بخشی طبیعی از مراحل پایانی چرخههای بزرگ هستند.
ریسک واقعی در سرمایهگذاری چیست؟
بیشتر افراد ریسک را با نوسان «بالا و پایین شدن قیمت»اشتباه میگیرند.
اما ریسک واقعی یعنی:
- نرسیدن به بازده مورد نیاز برای تأمین هزینههای آینده(ریسک کمبودن بازده)
- نابودی سرمایه در یک بحران بزرگ(ریسک ورشکستگی یا drawdown شدید)
- مصادره یا از دست رفتن بخش قابل توجهی از ثروت
ممکن است میانگین بازده یک پرتفوی در ۳۰ سال خوب به نظر برسد، اما یک دورهی تخریب شدید جنگ، تورم افسارگسیخته، بحران بدهی میتواند بخش عمدهی زحمات چند دهه را نابود کند.
از رشد داراییهای مالی تا سقوط آنها
یکی از نمودارهای مهم دالیو، سهم داراییهای مالی از کل ثروت در آمریکا را از ۱۹۰۰ تا امروز نشان میدهد. هر زمان این سهم بیش از حد بالا رفته، بعد از مدتی اصلاح سنگین رخ داده است.
در اوجهایی مثل:
- حباب ۱۹۲۹
- حباب داتکام
- حباب مسکن ۲۰۰۸
داراییهای مالی نسبت به داراییهای واقعی بیش از حد بزرگ شدند و بعد از آن، دورههای بازده ضعیف و اصلاح شدید آمد.
همزمان، اگر بازده واقعی اوراق کوتاهمدت (پول نقد) را نسبت به تورم ببینیم، تصویر کاملتر میشود:
دایرههای روی نمودار دورههایی هستند که ارزش واقعی پول نقد در بسیاری از کشورها افت شدیدی را تجربه کرده است؛ مثلاً:
- بعد از جنگ جهانی اول
- دوران رکود بزرگ
- سالهای بعد از جنگ جهانی دوم – پیشنهاد می کنیم مقاله استراتژیهای سرمایهگذاری مناسب در شرایط جنگی و قطعی اینترنت را مطالعه کنید.
- و برخی دورههای تورمی بعدی
طلا در برابر سقوط پرتفویهای ۶۰/۴۰
یکی از مشاهدات جالب دالیو این است که در دورههایی که پرتفوی کلاسیک ۶۰٪ سهام و ۴۰٪ اوراق دچار افت سنگین شده، طلا غالباً رفتار متفاوتی داشته است.
این نمودار بهخودیخود نمیگوید همیشه طلا بخرید، اما نشان میدهد:
- در دورههای کاهش ارزش پول و فشار بر داراییهای مالی،
- داراییهای سخت مثل طلا میتوانند پناهگاه ارزش باشند.
مسئله نرخ بهره و بازده واقعی
در سالهای اخیر، نرخهای بهره در بسیاری از اقتصادهای بزرگ به پایینترین سطوح تاریخی رسیدهاند.
این یعنی:
- بازده اسمی اوراق کم است،
- بازده واقعی (پس از تورم) حتی میتواند منفی باشد.
نمودار زیر بازده واقعی و اسمی اوراق قرضه و نرخهای نقدی را برای آمریکا، اروپا و ژاپن نشان میدهد:
زمانی که:
- نرخ بهره نزدیک صفر است،
- و بازده واقعی منفی است،
سرمایهگذار عملاً قدرت خرید آینده خود را از دست میدهد. در چنین محیطی، این سؤال کلیدی مطرح میشود:
آیا سود دریافتی واقعاً ریسک کاهش ارزش پول را جبران میکند؟
بسیاری از مواقع جواب «خیر» است؛ و در این شرایط، داراییهای واقعی مانند کالاها، املاک، کسبوکارهای سودآور و تا حدی طلا، جذابتر میشوند.
طولانیترین دورههای بازگشت سرمایه در تاریخ
برای درک بهتر وضعیت امروز، کافی است نگاه کنیم امروز اگر ۱۰۰ واحد پول در اوراق یا پول نقد سرمایهگذاری کنیم، چند سال طول میکشد تا اصل سرمایه برگردد:
در نمودار سمت چپ، دوره بازگشت اسمی و در نمودار سمت راست، دوره بازگشت واقعی (با درنظرگرفتن تورم) نشان داده شده است. در بخشی از دورهها بهویژه در سالهای نزدیک به امروز دوره بازگشت آنقدر طولانی است که عملاً جملهی «هرگز قدرت خریدتان را پس نخواهید گرفت» روی نمودار نوشته شده است.
درسهای عملی برای سرمایهگذاران امروز
با توجه به چرخههای تاریخی، چند اصل کلیدی اهمیت پیدا میکند:
- تنوع جغرافیایی ضروری است
تمرکز روی یک کشورحتی اگر قدرت برتر باشد ریسک سیستماتیک بالایی دارد.
در قرن بیستم، سرمایهگذاران آلمانی، ژاپنی، روسی و … تجربه کردند که چگونه جنگ، انقلاب و تورم میتواند تقریباً همه چیز را نابود کند.
- تنوع میان داراییهای مالی و واقعی مهم است
پرتفویی که فقط از سهام و اوراق تشکیل شده باشد، در دورههای کاهش ارزش پول و بحران بدهی بیش از حد آسیبپذیر است.
افزودن داراییهای واقعی (کالاها، املاک، کسبوکارهای مولد، بخشی طلا و …) میتواند تعادل ایجاد کند.
- به مراحل چرخه توجه کنید
رشد بالا بههمراه:
- سطح بالای بدهی،
- نرخ بهرهی بسیار پایین،
- شکاف طبقاتی و نارضایتی اجتماعی،
معمولاً نشانه این است که در مراحل پایانی چرخه بدهی هستیم؛ جایی که احتمال:
- تورم،
- تغییرات سیاسی شدید،
- و حتی شوکهای ژئوپلیتیکی
بیشتر میشود.
۴. در برابر سناریوهای افراطی سپر داشته باشید
تاریخ نشان میدهد سناریوهایی مثل:
- جنگ،
- مصادره اموال،
- کنترل شدید سرمایه،
- تورم افسارگسیخته یا تورم منفی طولانی،
نهتنها ممکن، بلکه بارها اتفاق افتادهاند. پرتفوی حرفهای باید طوری طراحی شود که اگر هرکدام از این سناریوها رخ داد، کل ثروت نابود نشود.
جمعبندی: سرمایهگذاری بدون درک چرخهها، بازی خطرناک است.
تاریخ نشان میدهد که دورههای انتقال از یک نظم جهانی به نظم دیگر، دردناک اما اجتنابناپذیر هستند. تخریب ثروت در این دورهها واقعی است اما پس از آن، دورههای رونق قدرتمندی نیز شکل میگیرد.
سرمایهگذاری هوشمندانه یعنی:
- پذیرش اینکه چرخهها تکرار میشوند
- ساخت پرتفویی مقاوم در برابر سناریوهای مختلف
- در نظر گرفتن ریسک کاهش ارزش پول
- و آماده بودن برای تغییرات بزرگ
جهان همیشه در حال تغییر است.
اما مکانیزمهای بنیادین اقتصاد و بازارها – مثل بدهی، پول، تورم و چرخههای رفتوبرگشت کمتر از آنچه فکر میکنیم تغییر میکنند.
کسی که این چرخهها را بفهمد، نهتنها میتواند از بحرانها جان سالم به در ببرد، بلکه میتواند از دل آنها فرصتهای بزرگ سرمایهگذاری بسازد.